Spalbeek 

Uit de inzendingen van Spalbeek kozen Het Stadsmus en de Erfgoedcel voor de inzending van Roland Thys en Achille Windmolders: een portretschilderij van Carolus Borromeus.
Je kan het schilderij van 6 tot 31 maart 2011 bewonderen in Het Stadsmus.

Roland_Thys_en_Achille_Windmolders,_Erfgoedkoningen_van_Spalbeek

Dit is hun verhaal.

In 2009 werd de Sint-Jozefskerk van Spalbeek ontruimd om deze kerk opnieuw te schilderen. Er werd een container gehuurd als stapelruimte. In de pastorij werd plaats geruimd om enkele beelden, ornamenten, processievlaggen en liturgische gewaden op te bergen tijdens de schilderwerken. Bij het verwijderen van het meubilair uit de kerk, werden op de zolder van de sacristie zes staties van een monochrome lithografische kruisweg uit 1830 ontdekt. Het is een kruisweg van Lith. De Villain uit Parijs (Rue Saint-Jacques nr.6) en uitgegeven door Pillot-Lenoir. In meerdere landen is deze kruisweg voorhanden, maar vrijwel nergens onbeschadigd. Alleen in een dorpje in de Franse Pyreneeën kan hij nog ten volle bewonderd worden.

Maar op de zolder van de pastorij werd een oud beeld teruggevonden van de heilige Sebastiaan, evenals een portretschilderij. Monique en Jos Polders hebben dit schilderij voorgelegd aan het Centrum voor Religieuze Kunst en Cultuur (C.R.K.C.) te Heverlee, waar hen werd verteld dat dit portretschilderij de kerkhervormer Carolus Borromeus (1538-1584) voorstelt. Tot hun grote verbazing verwezen zij hen ook naar een erg gelijkend schilderij in de sacristie van de Carolus Borromeuskerk van Antwerpen (Hendrik Conscienceplein). Het schilderij in Antwerpen is mooi gerestaureerd, dit van Spalbeek helemaal niet. Maar de gelijkenissen tussen beide schilderijen zijn frappant. Bij geen van beide is een datum of kunstenaar bekend, maar in Antwerpen wordt ervan uitgegaan dat hun schilderij dateert uit de jaren 1775-1799. Is het ene schilderij een kopie van het andere of omgekeerd? Of zijn het twee kopieën van een derde schilderij?

Hoe het portretschilderij ooit in Spalbeek is geraakt, is niet duidelijk. Wel wijzen verschillende elementen in de richting van Casimir Daniëls, pastoor in Spalbeek van 1867 tot 1906. Hij zou een grote liefhebber van kunst zijn en contacten met vele kunstenaars gehad hebben. Zo zou kunnen verklaard worden dat de kruisweg tot in Spalbeek raakte, of dat het altaar van de kerk van Spalbeek ontworpen werd door de Antwerpse kunstenaar Pieter Peeters.

Dany Jaspers, Spalbekenaar en kenner van de religieuze geschiedenis van de parochie, denkt dat er een verband is met het kasteel Vogelsanck in Heusden-Zolder, waar baron Jules de Villenfagne in die tijd kasteelheer was. Woord- en beeldkunstenaars uit heel Vlaanderen troffen elkaar regelmatig in dit kasteel. Zelfs Guido Gezelle wordt hierbij vermeld. Polydoor Daniëls (1845-1944), vermoedelijk de neef van Casimir, was kapelaan op het domein Vogelsanck. Vermoed wordt dat Casimir goede contacten onderhield met meerdere kunstenaars via het kasteel Vogelsanck.
In 1904 stierf baron Jules de Villenfagne en werd Polydoor Daniëls benoemd tot bestuurder van de broeders van Liefde te Hasselt en rector van het begijnhof. In 1909 werd Polydoor Daniëls conservator en archivaris van het eerste stadsmuseum en voorzitter van de plaatselijke “Geschied- en Oudheidkundige Kring”.

Dat Casimir oog had voor kunst, bewijst ook zijn inzet om de muurschilderingen van de kapel van Onze-Lieve-Vrouw van Lourdes in Spalbeek (de kapel van Elisbeth van Spalbeek) vrij te leggen in 1870. Achteraf liet hij ook nog de Sint-Jozefskerk bouwen. Op 16 mei 1895 ontving Casimir van paus Leo XIII een volle aflaat 'in articulo mortis'. Het was een kerkelijk dankjewel voor wat Casimir gerealiseerd had in Spalbeek. Het was een volle aflaat voor hem en voor zijn familieleden tot in de tweede graad!

Vele vragen zijn nog onbeantwoord. Roland Thys hoopt dat in samenwerking met de erfgoedcel van Hasselt verder kan gezocht worden naar de naam van de kunstenaar en het jaar waarin het portretschilderij van Carolus Borromeus tot stand kwam. Voor de kerkfabriek is het ook erg belangrijk dat dit schilderij kan gerestaureerd worden, zo vertrouwde hij ons toe.

Reageer op dit verhaal...